πολιτισμος, αλληλεγγύη, ενεργοί πολίτες, κοινωνική δικαιοσύνη

Μαθήματα αλληλεγγύης μέσα από ένα πανάρχαιο πασχαλινό έθιμο της εκκεντρικής, ισότιμης κοινωνίας της Ικαρίας

Χρόνια Πολλά και Aναστάσιμα με αγάπη και αλληλεγγύη για όλον τον κόσμο.

Και επειδή αυτές οι λέξεις είναι σπάνιες στις μέρες μας, προτείνω όσοι θέλουν να διαθέσουν λίγο από το γιορτινό τους χρόνο για να δουν στο ντοκιμαντέρ του Σπύρου Τέσκου «Νικαριά μου» (2010) τι σημαίνει πραγματική ανθρωπιά, αλληλεγγύη, ισότητα και αγάπη χωρίς διαφημίσεις και τυμπανοκρουσίες.

Μαζί με άλλα πολύτιμα, το ντοκιμαντέρ αφηγείται τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής και σκέψης των κατοίκων του νησιού και εστιάζει σε ένα πανάρχαιο πασχαλινό έθιμο που οι ντόπιοι αποκαλούν «Μνημόσυνο», το οποίο αναβιώνει μέχρι σήμερα ανήμερα το Πάσχα στα χωριά της Βορειοδυτικής ακριτικής Ικαρίας. Στην αταξική, ισότιμη και ταυτόχρονα εκκεντρική κοινωνία της Ικαρίας, που ποτέ δεν υπήρχαν, ούτε σήμερα υπάρχουν, πλούσιοι και φτωχοί. «Κι αν ένας σήμερα έχει παραπάνω λεφτά είναι αδιανόητο να το δείξει».

Αλλά, δεν υπήρχαν, ούτε υπάρχουν επίσης εργάτες και αφεντικά. Στην Ικαρία οι δουλειές ακόμη και σήμερα αρκετές φορές γίνονται με το έθιμο της «αλλαξιάς», δηλαδή οι συγχωριανοί προσφέρουν την εργασία τους χωρίς χρήματα σε όποιον συγχωριανό τους έχει ανάγκη και αυτός τους το ανταποδίδει, όποτε αυτοί τον χρειαστούν.

Ντοκιμαντέρ Νικαριά μου του Σπύρου Τέσκου

Το έθιμο έχει ως εξής:

Αρκετές μέρες πριν τη Λαμπρή, όσοι έχουν τη δυνατότητα προσφέρουν (ανώνυμα) ρίφι ή ρασκό όπως λέγεται το άγριο κατσίκι στην ικαριώτικη διάλεκτο, ψωμί και κρασί για τη μνήμη των νεκρών. Κανείς όμως δεν ξέρει ούτε ποιός πρόσφερε, ούτε πόσο πρόσφερε.

Οι προσφορές συγκεντρώνονται σε έναν κοινό δημοτικό χώρο και το κρέας ψήνεται την ημέρα της Λαμπρής σε μεγάλα καζάνια.

Στο γιορτινό τραπέζι κάθονται όλοι οι χωριανοί, αλλά και οι ξένοι, ανεξάρτητα αν είχαν τη δυνατότητα να προσφέρουν κάτι ή όχι.

Μετά γίνεται η μοιρασιά και προσδιορίζεται το «ψυχομέτρι», δηλαδή η ισόποση για όλους μερίδα που αναλογεί στον κάθε χωριανό και ξένο που θα καθίσει στο τραπέζι της Λαμπρής. Τρώνε, πίνουν και γλεντούν.


Το «Μνημόσυνο» είναι ένα μικρό μόνο παράδειγμα για τον αυθεντικό και ιδιαίτερο τρόπο ζωής και σκέψης των κατοίκων του νησιού, που από το 1947 και μετά, στα μαύρα χρόνια της εξορίας, στάθηκαν στο πλευρό των 15.000 περίπου εξορίστων, τους φιλοξένησαν στα φτωχικά τους σπίτια, τους έδωσαν να φάνε από το φτωχικό τους πιάτο και τους έκαναν ισότιμα μέλη της οικογένειάς τους.

Το θέμα του ντοκιμαντέρ κυκλοφόρησε το 2011 σε συλλεκτική έκδοση μαζί με το DVD της ταινίας με το παρακάτω συνοδευτικό κείμενο :

«Μπορεί μια ιδανική κοινωνία, στηριγμένη στην αγάπη, την αλληλεγγύη και την ισότητα να αναπτυχθεί σε έναν τόπο χωρίς την επιβολή της από εξουσίες; Η ιστορία λέει όχι. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Ένα νησί του Αιγαίου, η Ικαρία, έχει εδώ και αιώνες αναπτύξει τέτοιες κοινωνικές δομές που θα τις ζήλευαν και οι πιο ιδεατές κοινωνίες. Όχι όμως προσπαθώντας να αναπτύξει κάποια φιλοσοφική σχολή, αλλά επειδή η αναγκαιότητα της επιβίωσης έσπρωξε τους κατοίκους να ζήσουν με αυτόν τον τρόπο. Η ταινία είναι μία καταγραφή αυτού του τρόπου ζωής και φιλοσοφίας τους, που κινδυνεύει σοβαρά λόγω της «ανάπτυξης» στο νησί».

Κάπως έτσι είναι η άνοιξη που ονειρεύομαι

πολιτισμος, Γυναικες, ανθρώπινα δικαιώματα

Ιστορίες γυναικών που εμπνέουν την αλλαγή – Resilience στο ΚΠΣΝ

“Το σιδέρωμα του στήθους είναι μια πρακτική ιδιαίτερα διαδεδομένη στο Καμερούν. Μητέρες ή γυναίκες συγγενείς κάνουν μαλάξεις ή πιέζουν τα στήθη των έφηβων κοριτσιών για να καταστείλουν την ανάπτυξή τους, με την ελπίδα ότι αυτό θα βοηθήσει στην αποτροπή βιασμών ή σεξουαλικών παρενοχλήσεων.

Η σεξουαλική βία χρησιμοποιείται συχνά ως όπλο πολέμου στις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στο Καμερούν. Το 2020 ο ΟΗΕ κατέγραψε περισσότερες από 4.000 περιπτώσεις σεξουαλικής και έμφυλης βίας”.

Από την ομαδική έκθεση φωτογραφίας Resilience: Ιστορίες γυναικών που εμπνέουν την αλλαγή, του World Press Photo στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιαρχος.

Ως τροφή για σκέψη, για όσους δεν μπορούν να κατανοήσουν ακόμη την αδικία, τις έμφυλες ανισότητες και κυρίως τη σημασία του φεμινιστικού κινήματος και πως πρέπει στις μέρες μας αυτό να δυναμώσει.

πολιτισμος

Από την Έκθεση του Μουσείου Μπενάκη «Μικρά Ασία: Λάμψη – Καταστροφή – Ξεριζωμός – Δημιουργία»

«Με τους Τούρκους του χωριού περνούσαμε καλά. Ήρχονταν στα σπίτια μας. Από μας πήγαιναν μόνο οι γυναίκες, γιατί οι Τουρκάλες δεν μπορούσανε να παρουσιαστούν σε ξένους άνδρες. Η γυναίκα του Τούρκου που δουλεύαμε ήξερε καλά τα ελληνικά. Τα είχε μάθει γιατί έκανε από μικρή συναναστροφή μαζί με Έλληνες στο Σεβδίκιοϊ και στη Σμύρνη. Όμως, όταν της μιλούσαμε ελληνικά, εκείνη απαντούσε τούρκικα. Μόνο όσοι τους γνωρίζαμε ξέραμε ότι ήξερε καλά τα ελληνικά. Σε μένα ξεσκέπαζαν και το πρόσωπό τους»

Δημήτριος Νικολήνταγιας, Σεβδίκιοϊ Ιωνίας.

Μέσα σε 6 γραμμές όλη η ουσία για το τι σημαίνει ανθρωπιά, αποδοχή της διαφορετικότητας, ανοιχτό πνεύμα και καθόλου ρατσισμός.

Το κείμενο και την ελαιογραφία «Ζεϊμπέκης» του Νικηφόρου Λύτρα ξεχώρισα κατά την επίσκεψή μου στην Έκθεση του Μουσείου Μπενάκη «Μικρά Ασία: Λάμψη – Καταστροφή – Ξεριζωμός – Δημιουργία»

πολιτισμος

ΕΛΕΥΣΙΝΑ – ΩΜΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

« Δεν θα πρέπει κάποιος να διασχίζει την Ιερά Οδό με αυτοκίνητο. Είναι ιεροσυλία! Θα πρέπει να περπατήσει, να περπατήσει, όπως περπατούσαν οι άνθρωποι τα αρχαία χρόνια και να επιτρέψει όλη του την ύπαρξη να πλημμυρίσει με φως (….) Στην Ελευσίνα συνειδητοποιεί κανείς, όσο ποτέ πριν, ότι δεν υπάρχει σωτηρία με το να προσαρμόζεται σε έναν τρελό κόσμο. Στην Ελευσίνα ο καθένας μας προσαρμόζεται στο σύμπαν. Εξωτερικά, η Ελευσίνα μπορεί να φαίνεται διαλυμένη με το θρυματισμένο της παρελθόν. Στην πραγματικότητα η Ελευσίνα είναι ακόμη ακέραιη, και είμαστε εμείς που έχουμε γίνει κομμάτια, διασκορπισμένοι και θρυμματισμένοι σε σκόνη. Η Ελευσίνα ζει! Ζει αιώνια καταμεσίς ενός κόσμου που πεθαίνει. (….) Η Ελευσίνα είναι σπουδαία, μεγαλόπρεπη μέσα στο σκότος της.Ένα απαλό μεγαλείο, μια ζεστή οικειότητα, που εμπνέει μια ανθρώπινη, εντελώς πολύ ανθρώπινη αμεσότητα (….)»

Κείμενο του Αμερικανού συγγραφέα Henry Miller, 1939

Τις φωτογραφίες και το κείμενο ξεχώρισα κατά την επίσκεψή μου στην Έκθεση ΕΛΕΥΣΙΝΑ – ΩΜΟ ΜΟΥΣΕΙΟ στο Μουσείο Μπενάκη.

πολιτισμος

Ανατολικά του Κηφισού. Έκθεση ΝΕΟΝ στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο

«Ο διάσημος γερμανός σκηνοθέτης Werner Herzog είχε κάποτε ένα όνειρο. Για τις ανάγκες της θρυλικής ταινίας του Fitzcarraldo θέλησε να σύρει ένα πλεούμενο 300 τόνων από έναν ποταμό σε έναν άλλο περνώντας από ένα απόκρημνο βουνό. Ένα υπέρμετρα φιλόδοξο εγχείρημα, ένα άπιαστο όνειρο. Η παραγωγή, φυσικά, αντιμετώπισε τόσο μεγάλα προβλήματα στη ζούγκλα του Περού, που έμεινε διαβόητη στην ιστορία του κινηματογράφου.

Όταν ρωτήθηκε από τους χρηματοδότες του, αν θα ήταν εφικτή η συνέχεια της παραγωγής, τους είπε:
Πως μπορείτε να μου κάνετε αυτή την ερώτηση; Αν εγκαταλείψω αυτό το εγχείρημα, θα είμαι ένας άνθρωπος δίχως όνειρα και δεν θέλω να ζήσω έτσι.
Σε αυτό το εγχείρημα θα ζήσω ή θα πεθάνω.»

Ηθικόν δίδαγμα.
Κυνηγείστε τα όνειρά σας όσο μεγαλόπνοα κι αν είναι αυτά.
Τρέξτε, πέστε, ξαναπέστε, κάντε διαλείμματα και μετά ξανασηκωθείτε και συνεχίστε πιο δυνατοί, ως το τέλος. Ο αγώνας, η ζωή και τα όνειρά σας σας περιμένουν.

Το κείμενο ξεχώρισα από την εξαιρετική έκθεση ΝΕΟΝ στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο, στη γειτονιά μας, που επισκέφθηκα πρόσφατα.
Το ηθικό δίδαγμα δικό μου 🌼🌼🌼