❗️ Ένα συναρπαστικό ταξίδι γνώσης ολοκληρώθηκε με τη συμμετοχή μου στο εργαστήριο Green Heritage, που διοργάνωσε στις 9 και 10/12 το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Λέσβο, με θέμα τις επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.
❗️Δυο μέρες γεμάτες εκπαίδευση, κεντρικές παρουσιάσεις, ανταλλαγή απόψεων, διαδραστικό διάλογο, μελέτες περιπτώσεων, ανάλυση, out door activities, ασκήσεις γραπτής κατανόησης, προκλήσεις και δικτύωση.
❗️ Είχε προηγηθεί η ολοκλήρωση της συμμετοχής μου στο θεωρητικό τμήμα του εκπαιδευτικού προγράμματος Green Heritage, διάρκειας 100 ωρών, με θέμα τη σημασία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς για την αειφορία, τις συνέπειες της Κλιματικής Κρίσης και τον ρόλο των νέων τεχνολογιών και της Τεχνητής Νοημοσύνης στην προστασία, διατήρηση και διάδοση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
❗️Συγχαρητήρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και στους υπεύθυνους καθηγητές του προγράμματος για την άριστη οργάνωση και την εμπνευσμένη εκπαιδευτική εμπειρία
Αυτές τις μέρες είναι σε εξέλιξη μια πολύ ενδιαφέρουσα Έκθεση ιστορικής μνήμης στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο με τίτλο: «Οι πρόσφυγες – Από τη Μεγάλη … στη Σύγχρονη Ελλάδα», όπου παρουσιάζονται μοναδικές προσωπικές ιστορίες των 100 χρόνων προσφυγιάς, από την Επανάσταση του 1821 ως τη Μικρασιατική καταστροφή και την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης του 1923 για την ανταλλαγή πληθυσμών.
Περιηγήθηκα με πολύ σεβασμό και προσοχή στα εκθέματα και τις προσωπικές αφηγήσεις και στο τέλος της Έκθεσης έπεσα κυριολεκτικά επάνω σε μια μαρτυρία και ένα έκθεμα που με συγκίνησαν ιδιαίτερα. Ήταν η προσωπική μαρτυρία της αείμνηστης Αιγαλεώτισσας Νίνας Τσιναρίδου, πρώην Προέδρου του Συλλόγου Μικρασιατών Αιγάλεω «Νέες Κιδωνίες» και το κλειδί από το σπίτι των προγόνων της στα Αλάτσατα της Μικράς Ασίας που την περίμενε 95 χρόνια και προέρχεται από τη συλλογή της κόρης της Βάνας Μαυρίδου.
Στη μαρτυρία της, η Νίνα Τσιναρίδου γράφει:
«Το 2015 αξιώθηκα να επισκεφθώ το χωριό της μητέρας μου τα Αλάτσατα, μια όμορφη σήμερα πόλη εβδομήντα χιλιόμετρα από τη Σμύρνη. Είχα την τύχη να έχω στην παρέα την κυρία Μαριάννα Μαστροσταμάτη, τον άνθρωπο που γνωρίζει τα Αλάτσατα σπιθαμή προς σπιθαμή. Με τα λίγα στοιχεία που της έδωσα καταφέραμε και βρήκαμε το σπίτι της μητέρας μου. Χαρακτηριστικό του μια μεγάλη τσικουδιά έξω από το σπίτι που ο παππούς έπλαθε κοφίνια στον ίσκιο της για να μαζέψουν τα καπνά. Περίεργα συναισθήματα στη θέα του σπιτιού που κατοικείται φυσικά από άλλους σήμερα. Φύγαμε γρήγορα βυθισμένοι στις σκέψεις μας.
Το 2017 με το Σύλλογο οργανώσαμε στη Σμύρνη μια μεγάλη έκθεση φωτογραφίας και φέραμε μαζί μας όλους αυτούς που ξεριζώθηκαν τότε και που είχαμε σκοπό ζωής να τους γυρίσουμε στον τόπο τους. Με αυτήν την ευκαιρία επισκέφθηκα ξανά τα Αλάτσατα με όλη την παρέα της Σμύρνης. Όπως ήταν φυσικό βρήκαμε ξανά το σπίτι του παππού.
Κάποια στιγμή η Ελπίδα με πλησιάζει και μου λέει «μην το αφήσεις, δώσε όσα σου ζητήσουν και πάρτο». Δεν κατάλαβα τι έλεγε, όμως μου έδειχνε με το χέρι της το κλειδί ψηλά στον τοίχο του σπιτιού. Πλησιάσαμε τους ιδιοκτήτες και όταν τους είπαμε για το κλειδί μας κοίταξαν περίεργα απορημένοι, γιατί δεν ήξεραν για το κλειδί. Απλόχερα μας το χάρισαν και μας βοήθησαν να κάνουμε το όνειρο πραγματικότητα.
Τότε ο γιός μου ο Γιάννης, δισέγγονος του παππού, κατάφερε να κατεβάσει το κλειδί που καρτερούσε ενενήντα πέντε χρόνια τον κάτοχό του. Το άφησε η γιαγιά ζητώντας στη γειτόνισσα να το προσέχει μέχρι να γυρίσει. 95 χρόνια μετά γύρισε ο δισέγγονός της για να αξιωθεί να πάρει στα χέρια του αυτόν τον θησαυρό. Πόσο πράγματι εξωπραγματικό και απίθανο»
Η Έκθεση λειτουργεί ως 30 Ιουνίου 2024 και είναι μοναδική. Επιμελήτριες της Έκθεσης είναι οι: Νατάσα Καστρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου, Ιφιγένεια Βογιατζή, Άννα Κάνδια και Ανδρονίκη Μαρκασιώτη με τη συνεργασία της Μπέττυς Χωριανοπούλου.
Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στεγάζεται στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής, Σταδίου 13.
Χρόνια Πολλά και Aναστάσιμα με αγάπη και αλληλεγγύη για όλον τον κόσμο.
Και επειδή αυτές οι λέξεις είναι σπάνιες στις μέρες μας, προτείνω όσοι θέλουν να διαθέσουν λίγο από το γιορτινό τους χρόνο για να δουν στο ντοκιμαντέρ του Σπύρου Τέσκου «Νικαριά μου» (2010) τι σημαίνει πραγματική ανθρωπιά, αλληλεγγύη, ισότητα και αγάπη χωρίς διαφημίσεις και τυμπανοκρουσίες.
Μαζί με άλλα πολύτιμα, το ντοκιμαντέρ αφηγείται τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής και σκέψης των κατοίκων του νησιού και εστιάζει σε ένα πανάρχαιο πασχαλινό έθιμο που οι ντόπιοι αποκαλούν «Μνημόσυνο», το οποίο αναβιώνει μέχρι σήμερα ανήμερα το Πάσχα στα χωριά της Βορειοδυτικής ακριτικής Ικαρίας. Στην αταξική, ισότιμη και ταυτόχρονα εκκεντρική κοινωνία της Ικαρίας, που ποτέ δεν υπήρχαν, ούτε σήμερα υπάρχουν, πλούσιοι και φτωχοί. «Κι αν ένας σήμερα έχει παραπάνω λεφτά είναι αδιανόητο να το δείξει».
Αλλά, δεν υπήρχαν, ούτε υπάρχουν επίσης εργάτες και αφεντικά. Στην Ικαρία οι δουλειές ακόμη και σήμερα αρκετές φορές γίνονται με το έθιμο της «αλλαξιάς», δηλαδή οι συγχωριανοί προσφέρουν την εργασία τους χωρίς χρήματα σε όποιον συγχωριανό τους έχει ανάγκη και αυτός τους το ανταποδίδει, όποτε αυτοί τον χρειαστούν.
Ντοκιμαντέρ Νικαριά μου του Σπύρου Τέσκου
Το έθιμο έχει ως εξής:
Αρκετές μέρες πριν τη Λαμπρή, όσοι έχουν τη δυνατότητα προσφέρουν (ανώνυμα) ρίφι ή ρασκό όπως λέγεται το άγριο κατσίκι στην ικαριώτικη διάλεκτο, ψωμί και κρασί για τη μνήμη των νεκρών. Κανείς όμως δεν ξέρει ούτε ποιός πρόσφερε, ούτε πόσο πρόσφερε.
Οι προσφορές συγκεντρώνονται σε έναν κοινό δημοτικό χώρο και το κρέας ψήνεται την ημέρα της Λαμπρής σε μεγάλα καζάνια.
Στο γιορτινό τραπέζι κάθονται όλοι οι χωριανοί, αλλά και οι ξένοι, ανεξάρτητα αν είχαν τη δυνατότητα να προσφέρουν κάτι ή όχι.
Μετά γίνεται η μοιρασιά και προσδιορίζεται το «ψυχομέτρι», δηλαδή η ισόποση για όλους μερίδα που αναλογεί στον κάθε χωριανό και ξένο που θα καθίσει στο τραπέζι της Λαμπρής. Τρώνε, πίνουν και γλεντούν.
Το «Μνημόσυνο» είναι ένα μικρό μόνο παράδειγμα για τον αυθεντικό και ιδιαίτερο τρόπο ζωής και σκέψης των κατοίκων του νησιού, που από το 1947 και μετά, στα μαύρα χρόνια της εξορίας, στάθηκαν στο πλευρό των 15.000 περίπου εξορίστων, τους φιλοξένησαν στα φτωχικά τους σπίτια, τους έδωσαν να φάνε από το φτωχικό τους πιάτο και τους έκαναν ισότιμα μέλη της οικογένειάς τους.
Το θέμα του ντοκιμαντέρ κυκλοφόρησε το 2011 σε συλλεκτική έκδοση μαζί με το DVD της ταινίας με το παρακάτω συνοδευτικό κείμενο :
«Μπορεί μια ιδανική κοινωνία, στηριγμένη στην αγάπη, την αλληλεγγύη και την ισότητα να αναπτυχθεί σε έναν τόπο χωρίς την επιβολή της από εξουσίες; Η ιστορία λέει όχι. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Ένα νησί του Αιγαίου, η Ικαρία, έχει εδώ και αιώνες αναπτύξει τέτοιες κοινωνικές δομές που θα τις ζήλευαν και οι πιο ιδεατές κοινωνίες. Όχι όμως προσπαθώντας να αναπτύξει κάποια φιλοσοφική σχολή, αλλά επειδή η αναγκαιότητα της επιβίωσης έσπρωξε τους κατοίκους να ζήσουν με αυτόν τον τρόπο. Η ταινία είναι μία καταγραφή αυτού του τρόπου ζωής και φιλοσοφίας τους, που κινδυνεύει σοβαρά λόγω της «ανάπτυξης» στο νησί».
“Το σιδέρωμα του στήθους είναι μια πρακτική ιδιαίτερα διαδεδομένη στο Καμερούν. Μητέρες ή γυναίκες συγγενείς κάνουν μαλάξεις ή πιέζουν τα στήθη των έφηβων κοριτσιών για να καταστείλουν την ανάπτυξή τους, με την ελπίδα ότι αυτό θα βοηθήσει στην αποτροπή βιασμών ή σεξουαλικών παρενοχλήσεων.
Η σεξουαλική βία χρησιμοποιείται συχνά ως όπλο πολέμου στις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στο Καμερούν. Το 2020 ο ΟΗΕ κατέγραψε περισσότερες από 4.000 περιπτώσεις σεξουαλικής και έμφυλης βίας”.
Από την ομαδική έκθεση φωτογραφίας Resilience: Ιστορίες γυναικών που εμπνέουν την αλλαγή, του World Press Photo στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιαρχος.
Ως τροφή για σκέψη, για όσους δεν μπορούν να κατανοήσουν ακόμη την αδικία, τις έμφυλες ανισότητες και κυρίως τη σημασία του φεμινιστικού κινήματος και πως πρέπει στις μέρες μας αυτό να δυναμώσει.
«Με τους Τούρκους του χωριού περνούσαμε καλά. Ήρχονταν στα σπίτια μας. Από μας πήγαιναν μόνο οι γυναίκες, γιατί οι Τουρκάλες δεν μπορούσανε να παρουσιαστούν σε ξένους άνδρες. Η γυναίκα του Τούρκου που δουλεύαμε ήξερε καλά τα ελληνικά. Τα είχε μάθει γιατί έκανε από μικρή συναναστροφή μαζί με Έλληνες στο Σεβδίκιοϊ και στη Σμύρνη. Όμως, όταν της μιλούσαμε ελληνικά, εκείνη απαντούσε τούρκικα. Μόνο όσοι τους γνωρίζαμε ξέραμε ότι ήξερε καλά τα ελληνικά. Σε μένα ξεσκέπαζαν και το πρόσωπό τους»
Δημήτριος Νικολήνταγιας, Σεβδίκιοϊ Ιωνίας.
Μέσα σε 6 γραμμές όλη η ουσία για το τι σημαίνει ανθρωπιά, αποδοχή της διαφορετικότητας, ανοιχτό πνεύμα και καθόλου ρατσισμός.
Το κείμενο και την ελαιογραφία «Ζεϊμπέκης» του Νικηφόρου Λύτρα ξεχώρισα κατά την επίσκεψή μου στην Έκθεση του Μουσείου Μπενάκη «Μικρά Ασία: Λάμψη – Καταστροφή – Ξεριζωμός – Δημιουργία»
« Δεν θα πρέπει κάποιος να διασχίζει την Ιερά Οδό με αυτοκίνητο. Είναι ιεροσυλία! Θα πρέπει να περπατήσει, να περπατήσει, όπως περπατούσαν οι άνθρωποι τα αρχαία χρόνια και να επιτρέψει όλη του την ύπαρξη να πλημμυρίσει με φως (….) Στην Ελευσίνα συνειδητοποιεί κανείς, όσο ποτέ πριν, ότι δεν υπάρχει σωτηρία με το να προσαρμόζεται σε έναν τρελό κόσμο. Στην Ελευσίνα ο καθένας μας προσαρμόζεται στο σύμπαν. Εξωτερικά, η Ελευσίνα μπορεί να φαίνεται διαλυμένη με το θρυματισμένο της παρελθόν. Στην πραγματικότητα η Ελευσίνα είναι ακόμη ακέραιη, και είμαστε εμείς που έχουμε γίνει κομμάτια, διασκορπισμένοι και θρυμματισμένοι σε σκόνη. Η Ελευσίνα ζει! Ζει αιώνια καταμεσίς ενός κόσμου που πεθαίνει. (….) Η Ελευσίνα είναι σπουδαία, μεγαλόπρεπη μέσα στο σκότος της.Ένα απαλό μεγαλείο, μια ζεστή οικειότητα, που εμπνέει μια ανθρώπινη, εντελώς πολύ ανθρώπινη αμεσότητα (….)»
Κείμενο του Αμερικανού συγγραφέα Henry Miller, 1939
Τις φωτογραφίες και το κείμενο ξεχώρισα κατά την επίσκεψή μου στην Έκθεση ΕΛΕΥΣΙΝΑ – ΩΜΟ ΜΟΥΣΕΙΟ στο Μουσείο Μπενάκη.
«Ο διάσημος γερμανός σκηνοθέτης Werner Herzog είχε κάποτε ένα όνειρο. Για τις ανάγκες της θρυλικής ταινίας του Fitzcarraldo θέλησε να σύρει ένα πλεούμενο 300 τόνων από έναν ποταμό σε έναν άλλο περνώντας από ένα απόκρημνο βουνό. Ένα υπέρμετρα φιλόδοξο εγχείρημα, ένα άπιαστο όνειρο. Η παραγωγή, φυσικά, αντιμετώπισε τόσο μεγάλα προβλήματα στη ζούγκλα του Περού, που έμεινε διαβόητη στην ιστορία του κινηματογράφου.
Όταν ρωτήθηκε από τους χρηματοδότες του, αν θα ήταν εφικτή η συνέχεια της παραγωγής, τους είπε: Πως μπορείτε να μου κάνετε αυτή την ερώτηση; Αν εγκαταλείψω αυτό το εγχείρημα, θα είμαι ένας άνθρωπος δίχως όνειρα και δεν θέλω να ζήσω έτσι. Σε αυτό το εγχείρημα θα ζήσω ή θα πεθάνω.»
Ηθικόν δίδαγμα. Κυνηγείστε τα όνειρά σας όσο μεγαλόπνοα κι αν είναι αυτά. Τρέξτε, πέστε, ξαναπέστε, κάντε διαλείμματα και μετά ξανασηκωθείτε και συνεχίστε πιο δυνατοί, ως το τέλος. Ο αγώνας, η ζωή και τα όνειρά σας σας περιμένουν.
Το κείμενο ξεχώρισα από την εξαιρετική έκθεση ΝΕΟΝ στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο, στη γειτονιά μας, που επισκέφθηκα πρόσφατα. Το ηθικό δίδαγμα δικό μου
Ελένη Σταύρου 