Την Κυριακή 26 Απριλίου 2026 επισκεφθήκαμε με την ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΔΥΤΙΚΑ το μαρτυρικό ΔΙΣΤΟΜΟ, λίγες εβδομάδες πριν τη μαύρη επέτειο της σφαγής του ΔΙΣΤΟΜΟΥ.
Επισκεφθήκαμε το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου, ένα ζωντανό μνημείο της σφαγής του Διστόμου, που ιδρύθηκε το 2005 με πρωτοβουλία του Δήμου Διστόμου. Εκεί παρακολουθήσαμε ένα ιδιαίτερα συγκινητικό ντοκιμαντέρ για τη σφαγή, παραγωγής του Δήμου Διστόμου με τις ιδιαίτερα συγκινητικές μαρτυρίες των επιζόντων της σφαγής.
Στη συνέχεια η Επιμελήτρια του Μουσείου και Αρχαιολόγος, Αμαλία Παπαϊωάννου, μας έκανε αναλυτική ενημέρωση για τα ιστορικά γεγονότα, τις εικόνες φρίκης την ώρα της σφαγής και μετά, για το διαρκές πένθος των Διστομιτών, για την τύχη των ορφανών, για το έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο, για τον αγώνα της διεκδίκησης των Γερμανικών αποζημιώσεων κ.α. Ακολούθησε μεγάλης διάρκειας και ουσιαστική συζήτηση γιατί στο ανθρώπινο μυαλό δεν χωρούν τέτοιες εικόνες φρίκης.
Περιηγηθήκαμε στη Βιβλιοθήκη του Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου, όπου εκτίθενται ιστορικές μαρτυρίες, φωτογραφίες, βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά από τη σφαγή του Διστόμου, όπου μας έγινε αναλυτική ενημέρωση από την Επιμελήτρια του Μουσείου Αμαλία Παπαϊωάννου. Ξεχωριστή θέση στη βιβλιοθήκη έχει η διάσημη φωτογραφία της Μαρίας Παντίσκα στον τάφο της μάνας της που έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό LIFE του Ιουνίου 1944 .
Η φωτογραφία είναι έργο του φωτογράφου Ντμίτρι Κέσελ και συνόδευε το άρθρο του για τις θηριωδίες των Γερμανών στην Ελλάδα, με τίτλο «What the Germans did to Greece»
Στη βιβλιοθήκη ξεχωρίζει επίσης η φωτογραφία του Διστομίτη, φοιτητή της Σχολής Καλών Τεχνών Γιάννη Καϊλη που δολοφονήθηκε το Φεβρουάριο του 1974 και ο θάνατός του αποδόθηκε σε αυτοκτονία. Ο Γιάννης Καϊλης είχε γράψει τα συνθήματα “ΕΞΩ ΤΟ ΝΑΤΟ”, “ΕΞΩ ΟΙ ΗΠΑ” στην Πύλη του Πολυτεχνείου τις ημέρες της εξέγερσης και θεωρείται ότι είναι ο 25ος νεκρός του Πολυτεχνείου. Πολύ συγκινητική ήταν η στιγμή της συνάντησής μας με την Ελένη Παπαλεωνίδα, αδελφή του Γιάννη Καϊλη με την οποία συνομιλήσαμε και είχαμε την ευκαιρία να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες για το τραγικό γεγονός και για την εξέλιξη της υπόθεσης.
Επισκεφθήκαμε το Μαυσωλείο των θυμάτων του Διστόμου, που βρίσκεται στο λόφο Κάναλες. Το Μαυσωλείο αποπερατώθηκε το 1976 με χρήματα της ερανικής επιτροπής της κοινότητας Διστόμου και αποτελεί ένα λιτό μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη των 223 σφαγιασθέντων. Το 1978 πραγματοποιήθηκε η μετακομιδή των οστών των θυμάτων, που ήταν θαμμένα ως τότε στις αυλές των σπιτιών τους και σήμερα φυλάσσονται στο οστεοφυλάκιο που βρίσκεται στο ίδιο σημείο.
Η μαρμάρινη σύνθεση σε 7 ενότητες με την επιγραφή “ΜΑΡΤΥΡΙΚΟ ΔΙΣΤΟΜΟ 10-6-1944. ΗΜΕΡΑ ΣΦΑΓΗΣ ΚΑΙ ΟΛΕΘΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΝΑΖΙΣΤΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ”, είναι έργο του γλύπτη Στέλιου Τριάντη.
Εκεί βρίσκονται και οι μαρμάρινες πλάκες με χαραγμένα τα ονόματα όλων των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας.
Ακολούθησε ιστορικός περίπατος σε σημεία του χωριού που συνδέονται με τη σφαγή του Διστόμου, που διοργανώθηκε ειδικά για εμάς από την Αρχαιολόγο Αμαλία Παπαϊωάννου.
Κλείνοντας το οδοιπορικό μας στο μαρτυρικό χωριό του ΔΙΣΤΟΜΟΥ, που περιελάμβανε παρουσιάσεις, συμπυκνωμένες πληροφορίες και δράσεις διάρκειας πάνω από 3,5 ώρες χωρίς αναπνοή, θα θέλαμε να μεταφέρουμε αυτούσια ένα γεγονός από τα χρόνια μετά τη σφαγή, που μας αφηγήθηκε η Διστομίτισα Δώρα Πλάκα και μας συγκίνησε ιδιαίτερα:
“Μετά την σφαγή του 1944, έφτασε η Αμερικάνικη βοήθεια, η UNRRA, που έστελνε όμορφα ρούχα και λουλουδάτα φουστανάκια. Όμως τα κορίτσια (μικρά και μεγαλύτερα) δεν έπρεπε να φορούν. Γιατί το Πένθος ήταν Μεγάλο. Στήνονταν τότε μεγάλα καζάνια στο κέντρο του χωριού, όπου έβραζε η μαύρη βαφή. Βουτούσαν μέσα τα χρωματιστά, ωραία φουστανάκια και αυτά έβγαιναν κατάμαυρα, έτοιμα να τα φορέσουν τα κορίτσια. ΟΛΑ αυτό γίνονταν για πολλά χρόνια μετά τη σφαγή”.
📌Η σφαγή του Διστόμου, ένα από τα πιο ειδεχθή εγκλήματα που διέπραξε ο Γερμανικός στρατός στην κατεχόμενη Ελλάδα και παραμένει ατιμώρητο, αποτελεί διαρκή υπενθύμιση του τι σημαίνουν ο φασισμός, το μίσος, η βία και η επιβολή του ισχυρού. Μας υπενθυμίζει, επίσης, τα ολέθρια αποτελέσματα της ναζιστικής ιδεολογίας της «ανώτερης φυλής».
📌 Οι θηριωδίες που διαπράχθηκαν εις βάρος του άμαχου πληθυσμού του Διστόμου στις 10 Ιουνίου 1944 βύθισαν στο πένθος ένα ολόκληρο χωριό για δεκαετίες, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα τόσο στην τοπική κοινωνία όσο και στη συλλογική μνήμη παγκοσμίως. Οι νεκροί του Δίστομου έφτασαν τους 228, εκ των οποίων 117 γυναίκες, 111 άντρες και 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων.
Μετά το πολύ γεμάτο και συγκινητικό οδοιπορικό στο μαρτυρικό Δίστομο, ακολούθησε μια στάση στη μονή του Όσιο Λουκά στο Στείρι ή Αγιά Σοφιά της Ρούμελης, που είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής, το οποίο περιλαμβάνεται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, από κοινού με τη Νέα Μονή Χίου και τη Μονή Δαφνίου.
Η μέρα μας ολοκληρώθηκε με τσίπουρα, χαμόγελα και καλή διάθεση στα Αντίκυρα, το όμορφο ψαροχώρι του Κορινθιακού.
🙏🏻Ευχαριστούμε θερμά όλα τα μέλη και τις/τους φίλες/ους της Κοινωνικής Παρέμβασης Δυτικά, που συμμετείχαν στην επίσκεψη που διοργανώσαμε στο μαρτυρικό Δίστομο.
🙏🏻Ευχαριστούμε θερμά την Αμαλία Παπαϊωάννου, Αρχαιολόγο και Επιμελήτρια του Μουσείου για τη συγκλονιστική παρουσίαση των γεγονότων και των συνεπειών της σφαγής, τόσο στο Μουσείο όσο και κατά τη διάρκεια του ιστορικού περιπάτου στους δρόμους του μαρτυρικού χωριού.
🙏🏻 Ευχαριστούμε θερμά τους Διστομίτες Λουκά Δημάκα και Δώρα Πλάκα για την πολύτιμη βοήθεια και τις βιωματικές αφηγήσεις τους, που μεταφέρθηκαν αυτούσιες στους συμμετέχοντες της επίσκεψης.
Ελένη Σταύρου 